Stemstoornissen

Stemstoornissen

Een stemstoornis is een aandoening van de stem of het stemapparaat, met als gevolg afwijkingen in de klank, de omvang en het volume van de stem. Bij patiënten met een stemstoornis is het stemgeluid hees, schor, te hoog, te laag, te zacht of te luid of de stem valt weg of slaat over. Veel of lang praten lukt meestal niet en zingen helemaal niet. Er kan sprake zijn van keelpijn, keelschrapen, hoesten en een vermoeid gevoel in de keel. Ook kunnen er klachten zijn met betrekking tot de ademing. Het is normaal dat iemand wel eens hees is gedurende enkele dagen, maar duurt de heesheid langer dan twee à drie weken, dan is ingrijpen gewenst. Wanneer de huisarts een functionele (niet organische) oorzaak vermoedt, kan hij de patiënt verwijzen naar een logopedist voor onderzoek en behandeling. Stembehandelingen bij een logopedist duren meestal niet langer dan 12 weken. Als de problemen zich langer blijven voordoen zal de logopedist (opnieuw) contact zoeken met een foniater voor nader onderzoek.

(Schema door Willemijn van Gent, gebaseerd op De Bodt, Stemstoornissen)

Functioneel

Het stemorgaan is in orde, maar wordt verkeerd gebruikt, misbruikt of overbelast. Als het gebruik te lang en/of te veel voorkomt, kan het stemorgaan beschadigen en kan er een organische verandering plaatsvinden (zie hier onder bij Organisch).

 

Kenmerken Klinisch beeld Therapie
Hypofunctionele dysfonie

Slap stemgebruik

Beperkte vocale mogelijkheden,

Geringe belastbaarheid, onvoldoende stemvolume

Normaal Logopedisch/zang- pedagogisch: oefeningen stembandsluiting, verhogen belastbaarheid, aanpassen belasting aan de reële mogelijkheden.
Hyperfunctionele dysfonie

Gespannen stemgebruik

Heesheid en stemvermoeidheid, pijn of spanningsgevoelens in de keel. Ruwe en gespannen geluid, kuchen en keelschrapen. Verlaagd geluid. Meestal normaal, soms adductie valse stembanden Logopedisch/zang- pedagogisch: verminderen irritatiefactoren, afbouwen foutief stemgebruik en stemmisbruik. Stemtraining op basis van goede adembeheersing en ademverdeling. Ontspanningsoefeningen: lokaal of algemeen. Houding correctie. Aanleren ontspannen fonatie. Manuele therapie.
Beroepsdysfonie Bij personen met een spreek/zangberoep. Aanvankelijk normale stem die door jarenlange hoge belasting in de problemen komt.

Heesheid, stemvermoeidheid, irritatie.

Aanvankelijk normaal maar kan zich ontwikkelen tot oedemisch (opgezet) Logopedisch/zang-pedagogisch: stemhygiëne, aandacht voor hydratatie. Informatie over stemgeving, stemmisbruik en verkeerd stemgebruik. Informatie over stembelasting tijdens spreken en zingen in grote ruimtes. Aanpassen stembelasting door agendabeheer.
Bowing/presbyfonie Bij bejaarden. Verminderd vermogen, stem klinkt zwak, hees met wilde lucht. Onvoldoende resonans. Soms verhoging toonhoogte en verminderde controle over de toonhoogte. Vermindering spanning in de stemplooien. De stemplooien zijn dun, vaak ook oedeem als gevolg van secundair hyperfunctioneel stemgebruik. Logopedisch/zang-pedagogisch: adductie oefeningen. Stembelasting aanpassen. Onderhouden fitheid: stem en ademhaling.

 

Organisch:

de stemplooien of strottenhoofd vertonen afwijkingen.

Kenmerken Klinisch beeld Therapie
Laryngitis Heesheid (wilde lucht), pijn, moeizaam foneren. Stem klinkt vaak laag en ruw. Stemplooien zijn rood, verdikt, oedeem (vocht) Relatieve stemrust maximaal 1 week, stomen, vermijden irritatiefactoren (rook/lawaai), eventueel antibiotica, reflux?
Stemplooi noduli

(Stemknobbeltjes)

Chronische en wisselende heesheid, soms afoon (geen geluid). Instabiele toonhoogte, soms stembreuken. Veel kuchen en stemschrapen. Knobbeltjes te zien net op of onder de rand van de stemplooien. Meestal onvolledige sluiting van de stemplooien. Logopedisch: afbouwen foutief stemgebruik en stemmisbruik. Stemtraining voor meer ontspanning en adequaat stemgebruik.

Soms is operatie aangewezen maar steeds in combinatie met logopedie.

Stemplooi poliep Heesheid (wilde lucht en/of ruw) en onvaste stem. Gevoel dat er ‘iets’ in de keel zit. Toonhoogte instabiel. Soms diplofonie (twee tonen tegelijk) Meestaal unilateraal (1 kant), soms brede basis, soms op steeltje. Variabele locatie. Operatief: wegnemen poliep en eventueel contralaterale schade. Logopedisch: verminderen irritatiefactoren, afbouwen foutief stemgebruik en stemmisbruik. Trainen adequaat (zang)stemgebruik.
Stemplooi cyste Toenemende heesheid met wilde lucht. Gespannen fonatie, instabiele toonhoogte, soms stembreuken, moeizame fonatie. Meestal eenzijdige zwelling van de stemplooi. Onderscheid met poliep en/of noduli vaak pas na microlaryngoscopie. Eerst logopedisch werken aan stemhygiëne. Operatief. Na operatie eerst 3 dagen absolute stemrust. Dan stemtherapie om optimale stemproductie aan te leren. Regelmatig controle KNO.
Stemplooi oedeem Wisselende heesheid (Wilde lucht/ruw)

Moeizame fonatie

Ademtekort

 

Stemplooien zijn gezwollen en bobbelig. Soms asymmetrisch. Ontzwellende medicatie. Logopedisch: verminderen irritatiefactoren. Afbouwen verkeerd stemgebruik en stemmisbruik.  Ontspannen stemvoering aanleren. Verbeteren stemtechniek.
Oedeem van Reinke
Contactulcus Klacht: ‘Er zit wat in mijn keel’. Globus gevoel. Keelpijn, heesheid, kuchen, keelschrapen. Uitstulping op de onderkant van 1 van de stemplooien. Logopedisch: verminderen irritatiefactoren. Afbouwen verkeerd stemgebruik en stemmisbruik. Ontspannen stemvoering aanleren. Verbeteren stemtechniek. Zachte steminzet aanleren. Bij gevorderd stadium soms operatief. Daarna 2 dagen stemrust en vervolgens logopedie.
Hyperkeratose/

leukoplakie